^{Pałac w Wilanowie w Warszawie, fot. W. Holnicki}

Nasze Towarzystwo zgodnie ze swymi statutowymi celami podjęło się koordynowania przygotowań do I Ogólnopolskiego Sympozjum SOZ i w związku z tym przedstawiamy poniżej I Informację na jego temat.

INFORMACJA nr 1 z 15.07.2026

1. ZAŁOŻENIA PROGRAMOWO-ORGANIZACYJNE
Dziedzictwo kulturowe stanowi jeden z głównych elementów przestrzeni Państwa Polskiego, a społeczna opieka nad zabytkami służy polepszeniu jakości tej przestrzeni i wzmocnieniu ładu przestrzennego, a zwłaszcza jego komponentu kulturowego.

Funkcjonowanie zróżnicowanych form tej opieki regulują przepisy Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 27 lipca 2003 r., wymagające jednak dostosowania do współczesnych wyzwań.
W stosunku do zadań, jakie stoją przed społecznymi opiekunami zabytków (SOZ), którzy działają w ramach tych przepisów zarówno jako członkowie organizacji pozarządowych, jak i działający indywidualnie, ich aktywność i liczba są obecnie niewielkie.

Gdy odniesie się je do potrzeb i możliwości wykorzystania obywatelskiej aktywności wielu osób w tej sferze, przede wszystkim na poziomie lokalnym – to niewystarczające są uprawnienia i sprawczość oraz kompetencje SOZ. Ich podniesieniu i wymianie doświadczeń oraz poprawie współpracy ze służbami konserwatorskimi służą spotkania szkoleniowe, organizowane w nie wszystkich regionach oraz inne organizacje.

Z inicjatywą zorganizowania I Ogólnopolskiego Sejmiku SOZ, który umożliwiłby omówienie zarysowanych wyżej problemów i wypracowanie kierunków ich rozwiązań wystąpiło w 2023 r. Stowarzyszenie Genius Loci z Warszawy, a w rozwinięcie tej inicjatywy włączyły się Fundacja Karkonoska z Jeleniej Góry i następnie Towarzystwo Karkonoskie z Bukowca.

Koordynując przygotowania do tego wydarzenia zainicjowało ono w czerwcu br. podjęcie współpracy 13 instytucji i stowarzyszeń, które powołały 3 lipca br. Komitet Organizacyjny I Sympozjum SOZ (ze zmienioną nazwą tego spotkania). Odbędzie się ono 24 października br. w Warszawie w Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie w ramach kolejnych
Europejskich Dni Dziedzictwa.

Celami zorganizowania I Sympozjum są:
1) ocena stanu społecznej opieki nad zabytkami oraz jej potencjału i realnego wpływu dla ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków;
2) omówienie propozycji zmian przepisów dla funkcjonowania SOZ;
3) przedyskutowanie formuły i zakresu „Vademecum dla SOZ” oraz innych odbiorców, zainteresowanych problemami ochrony krajobrazu kulturowego i zabytków;
4) omówienie możliwości upowszechnienia i stosowania Karty Etyki SOZ;
5) przedyskutowanie kierunków zaktywizowania działalności SOZ oraz ich wsparcia instytucjonalnego.

2. RAMOWY PROGRAM SYMPOZJUM
W programie jednodniowych obrad zakłada się:
1) powitanie i przedstawienie celów zorganizowania Sympozjum;
2) omówienie obowiązujących podstaw prawnych oraz aktualnego stanu kadr i aktywności SOZ w świetle ostatnich badań oraz analiz własnych;
3) przedstawienie programu działań Narodowego Instytutu Dziedzictwa dla wspierania społecznej opieki nad zabytkami oraz ich efektów;
4) przedstawienie historii i doświadczeń Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków, Ligi Ochrony Przyrody, Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, Towarzystwa Opieki nad Zabytkami i Mazowieckiego Konserwatora Zabytków w pełnieniu społecznej opieki nad zabytkami;
5) przedstawienie postulowanych regulacji prawnych dla poprawy funkcjonowania SOZ;
6) omówienie formuły i zakresu „Vademecum dla SOZ”;
7) omówienie „Karty Etyki SOZ”;
8) dyskusja nad przedstawionymi materiałami i propozycjami;
9) podsumowanie obrad i ich zamknięcie.

3. TERMIN, MIEJSCE I UCZESTNICY ORAZ ORGANIZATORZY
Sympozjum zorganizowane zostanie w dniu 24 pździernika 2026 r. w Oranżerii Pałacowej w Wilanowie z udziałem 100-120 osób, reprezentujących środowiska SOZ z całego kraju, w tym przede wszystkim osób indywidualnie pełniących tę funkcję, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, służby konserwatorskie oraz zainteresowane tematyką obrad inne instytucje i organizacje pozarządowe, a także media.

Organizatorem Sympozjum jest Komitet Organizacyjny powołany przez Towarzystwo Karkonoskie, Fundacje: Kultury i Natury, Ruinersi i Stocznia, Ligę Ochrony Przyrody, Muzeum Króla Jana III w Wilanowie, Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze,

Stowarzyszenia: Genius Loci, Kolekcjonerzy Czasu z Warszawy, Projekt Września i Konserwatorów Zabytków, Towarzystwo Opieki nad Zabytkami i Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Warszawie, a partnerem głównym projektu jest Narodowy Instytut Dziedzictwa.

W najbliższym czasie Komitet rozpowszechni informację o Sympozjum i wystosuje prośby do szeregu instytucji i organizacji o wskazanie społecznych opiekunów zabytków, którzy są w wyróżniający sposób zaangażowani w ochronę zabytków, a także w dyskusję o kierunkach poprawy jej funkcjonowania.

Pomoże to w nawiązaniu bezpośrednich kontaktów z nimi i wykorzystaniu ich doświadczeń i obserwacji dla lepszego przygotowania merytorycznego Sympozjum.

Janusz Korzeń
Przewodniczący Komitetu Organizacyjnego
I Sympozjum SOZ
e-mail: towarzystwo@karkonoskie.org
tel.: 660 008770
Bukowiec, 15 lipca 2026 r.